Lamblia – objawy, diagnostyka i leczenie

Lamblia – co to jest i jak dochodzi do zakażenia ?

Lamblia (Giardia intestinalis) to jednokomórkowy pierwotniak bytujący w dwunastnicy i górnym odcinku jelita cienkiego. Występuje w dwóch postaciach: trofozoitu, czyli aktywnej formy namnażającej się i przyczepiającej do błony śluzowej jelita za pomocą charakterystycznej przyssawki (tarczy czepnej), oraz cysty – formy przetrwalnikowej, odpornej na niekorzystne warunki środowiskowe i odpowiedzialnej za szerzenie się zakażenia między ludźmi.

Do zakażenia dochodzi drogą fekalno-oralną – najczęściej po spożyciu wody lub żywności skażonej cystami pasożyta, przez kontakt z zakażonym kałem (np. w żłobkach i przedszkolach) lub poprzez kontakt z zakażonymi zwierzętami domowymi. Cysty Giardia są bardzo odporne i mogą przetrwać w wodzie czy na powierzchniach nawet kilka tygodni, dlatego lamblioza bywa nazywana „chorobą podróżnych” i jest częstym problemem w miejscach o obniżonych standardach sanitarnych. Okres wylęgania choroby wynosi zwykle od 1 do 3 tygodni.

Na zwiększone ryzyko zakażenia narażone są szczególnie: dzieci uczęszczające do żłobków i przedszkoli, osoby podróżujące do krajów o niższym standardzie higieny, osoby z obniżoną kwasowością soku żołądkowego (np. przyjmujące leki z grupy inhibitorów pompy protonowej) oraz osoby z obniżoną odpornością. Po dotarciu do jelita cienkiego trofozoity przyczepiają się do kosmków jelitowych, co może prowadzić do ich spłaszczenia i zaburzeń wchłaniania składników odżywczych – to jeden z głównych mechanizmów odpowiedzialnych za objawy lambliozy opisane w dalszej części artykułu.

Objawy lambliozy

Przebieg lambliozy bywa bardzo zróżnicowany – od zakażeń całkowicie bezobjawowych (tzw. nosicielstwo, częste zwłaszcza u dorosłych), przez postać ostrą, po przewlekłą, utrzymującą się miesiącami, jeśli nie zostanie prawidłowo rozpoznana i wyleczona. Do najczęstszych objawów lambliozy należą:

• wzdęcia i nadmierne gazy jelitowe,
• biegunka, często tłuszczowa i o nieprzyjemnym zapachu (efekt zaburzonego wchłaniania tłuszczów),
• bóle i skurcze brzucha, zwłaszcza w okolicy nadbrzusza,
• nudności i brak apetytu,
• odbijanie o nieprzyjemnym, „siarkowym” zapachu,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
• u dzieci: zahamowanie przyrostu masy ciała i niedobory witamin.

W przewlekłej lambliozie długotrwałe uszkodzenie kosmków jelitowych może prowadzić do wtórnej nietolerancji laktozy oraz niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K), witaminy B12 i żelaza. Objawy te są na tyle niespecyficzne, że lamblioza bywa mylona z zespołem jelita drażliwego, nietolerancjami pokarmowymi, a także z przerostem bakteryjnym jelita cienkiego (SIBO).

Diagnostyka – jakie badania potwierdzają zakażenie lamblią?

Rozpoznanie lambliozy bywa trudne, ponieważ pasożyt wydalany jest z kałem w sposób nieregularny – w jednej próbce może go zabraknąć mimo aktywnego zakażenia. Dlatego diagnostyka opiera się zwykle na kilku uzupełniających się metodach:

Wybór odpowiednich badań warto skonsultować z lekarzem – zwłaszcza gdy objawy się utrzymują mimo ujemnego wyniku pojedynczego badania kału. W praktyce najczęściej zaleca się połączenie badania antygenowego z co najmniej jednym badaniem mikroskopowym kału.

Dieta przy lambliozie – co jeść, a czego unikać?

Dieta nie leczy lambliozy i nie zastępuje leczenia farmakologicznego zleconego przez lekarza, ale może złagodzić objawy ze strony przewodu pokarmowego, wspierać regenerację błony śluzowej jelita i naturalne mechanizmy obronne organizmu w trakcie i po zakończeniu terapii.

Produkty wskazane

• gotowane lub duszone warzywa (marchew, dynia, cukinia, ziemniaki),
• chude mięso i ryby, gotowane lub pieczone,
• kasze (jaglana, ryżowa), ryż,
• niewielkie ilości dojrzałych bananów i gotowanych jabłek,
• duża ilość płynów – woda niegazowana, słabe herbaty ziołowe,
• probiotyki – najlepiej po konsultacji z lekarzem lub dietetykiem, zwykle wprowadzane po zakończeniu leczenia przeciwpasożytniczego.

Produkty o działaniu przeciwpasożytniczym i przeciwbakteryjnym

Niektóre produkty spożywcze zawierają naturalne związki, którym w badaniach laboratoryjnych przypisuje się działanie przeciwdrobnoustrojowe i przeciwpasożytnicze. Warto włączyć je do diety jako element wsparcia, obok (a nie zamiast) leczenia zaleconego przez lekarza:

• Czosnek – zawiera allicynę, związek o udokumentowanym w badaniach in vitro działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwpierwotniakowym; najlepiej spożywać surowy, lekko zgnieciony i dodany na koniec gotowania.
• Cebula – podobnie jak czosnek zawiera związki siarkowe wspierające naturalną barierę jelitową.
• Goździki – tradycyjnie stosowane we wsparciu eliminacji pasożytów, zawierają eugenol o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych.
• Oregano (świeże lub olejek eteryczny z oregano) – karwakrol i tymol zawarte w oregano wykazują w badaniach laboratoryjnych silne działanie przeciwbakteryjne i przeciwpierwotniakowe.
• Pestki dyni – zawierają kukurbitacynę, związek tradycyjnie wykorzystywany we wsparciu eliminacji pasożytów jelitowych.
• Olej kokosowy – źródło kwasu kaprylowego i laurynowego, związków o udokumentowanych właściwościach przeciwdrobnoustrojowych.
• Kurkuma – kurkumina wykazuje działanie przeciwzapalne i wspiera naturalne mechanizmy obronne jelita.
• Żurawina i owoce jagodowe – zawierają proantocyjanidyny, które mogą utrudniać przyleganie drobnoustrojów do błony śluzowej jelita.

Włączenie do diety powyższych produktów może wspierać organizm i urozmaicić jadłospis, ale nie zastępuje leczenia farmakologicznego zleconego przez lekarza. Olejek z oregano i inne silne olejki eteryczne warto stosować ostrożnie, najlepiej po konsultacji – w wysokich stężeniach mogą podrażniać przewód pokarmowy, a u dzieci i kobiet w ciąży nie powinny być stosowane bez wskazania lekarza.

Produkty do ograniczenia

• cukry proste i słodycze – bywają wskazywane jako pokarm sprzyjający namnażaniu niekorzystnej mikrobioty, choć dowody naukowe na ten temat są ograniczone; mimo to warto je ograniczyć, bo dodatkowo obciążają układ trawienny,
• surowe warzywa i owoce trudnostrawne, zwłaszcza w ostrej fazie objawów,
• nabiał – czasowo, ze względu na możliwą wtórną nietolerancję laktozy,
• potrawy tłuste i smażone,
• ostre przyprawy i alkohol.

Jeśli po przebytej lambliozie utrzymują się dolegliwości po spożyciu nabiału, warto rozważyć diagnostykę w kierunku nietolerancji laktozy – piszemy o niej szerzej w artykule „Nietolerancja laktozy – objawy, badania i dieta”.

Leczenie lambliozy

Leczenie lambliozy jest leczeniem przyczynowym i powinno być prowadzone pod nadzorem lekarza. Najczęściej stosowanymi lekami są pochodne nitroimidazolu – metronidazol (zwykle kilkudniowa kuracja) oraz tynidazol (nierzadko podawany w pojedynczej dawce). U dzieci oraz u osób, które nie tolerują pochodnych nitroimidazolu, stosuje się także nitazoksanid lub furazolidon. Wybór leku, dawkowanie i długość terapii zależą od wieku pacjenta, nasilenia objawów oraz ewentualnych przeciwwskazań, dlatego leczenia nie należy podejmować samodzielnie ani na podstawie samych objawów. Po zakończeniu terapii zaleca się kontrolne badanie kału, zwykle po 2–4 tygodniach, aby potwierdzić eradykację pasożyta – nawroty i niepowodzenia terapeutyczne, choć rzadkie, nie są wykluczone i mogą wymagać zastosowania innego leku lub powtórzenia kuracji.

Istotnym elementem leczenia jest też profilaktyka reinfekcji: dokładne mycie rąk, picie wody z pewnych źródeł, dokładne mycie warzyw i owoców, a w przypadku zakażenia u dziecka – rozważenie diagnostyki i ewentualnego leczenia domowników, zwłaszcza jeśli oni również zgłaszają dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Lamblia a SIBO – co mają wspólnego ?

Objawy lambliozy – wzdęcia, gazy, bóle brzucha i biegunka – w bardzo dużym stopniu pokrywają się z objawami przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO), co często utrudnia postawienie właściwej diagnozy. Nie jest to przypadek: badania wskazują, że zakażenie Giardia intestinalis uszkadza barierę jelitową i zaburza lokalny układ odpornościowy, co sprzyja rozwojowi dysbiozy jelitowej, w tym nadmiernemu namnażaniu się bakterii w jelicie cienkim [1]. Innymi słowy – lamblioza może być jedną z przyczyn wtórnego SIBO, a nie tylko jego „konkurencyjnym” rozpoznaniem, z którym bywa mylona.

Z praktycznego punktu widzenia ma to dwie ważne konsekwencje. Po pierwsze, jeśli objawy sugerujące SIBO (wzdęcia, gazy, nieregularne wypróżnienia) nie ustępują mimo leczenia, warto wykluczyć również zakażenie pasożytnicze, w tym lamblię – zwłaszcza po powrocie z podróży lub przy bliskim kontakcie z małymi dziećmi. Po drugie, jeśli po skutecznie wyleczonej lambliozie dolegliwości jelitowe się utrzymują, dobrym krokiem jest wykonanie testu wodorowo-metanowego i sprawdzenie, czy w wyniku uszkodzenia jelita przez pasożyta nie doszło do wtórnego rozwoju SIBO. Więcej o samym badaniu przeczytasz w artykule „Test wodorowo-metanowy – co to jest i jak się przygotować?”, a o samym SIBO – w tekście „SIBO – objawy, dieta i metody leczenia”.

Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnostyki laboratoryjnej.

Jeśli podejrzewasz u siebie lub swojego dziecka lambliozę, przewlekłe dolegliwości jelitowe albo zastanawiasz się, czy Twoje objawy mogą wskazywać na SIBO, skontaktuj się z nami – pomożemy dobrać odpowiednią diagnostykę i plan dietetyczny dopasowany do Twojej sytuacji.